Bornova, İzmir'e bağlı ilçeler içinde tarihsel açıdan en yoğun katmanlardan birini barındırıyor. Ancak bu tarihin büyük bölümü turizm materyallerine yansımıyor; köşe başlarında, kapı tokmaklarında ve eski çitler ardında saklı kalıyor. Özellikle Altındağ ve Pınarbaşı mahallelerinin arka sokaklarında dolaşmak, Levanten döneminden kalma köşklerin duvarlarıyla yüz yüze gelmek demek. Bornova'da tarihi Levanten mimarisi ve eski İzmir köşkleri arayanlar için bu mahalle yürüyüşü biçilmiş kaftan.
Levantenler, ağırlıklı olarak 19. yüzyılda İzmir'in ticaret hayatına egemen olan Avrupalı tüccar ailelerdi. Fransız, İtalyan, İngiliz ve Hollandalı ailelerin büyük çoğunluğu Bornova'yı yaz ikametgahı olarak seçmişti; hava sirkülasyonu, meyve bahçeleri ve şehir merkezine yakınlığı bu tercihin başlıca nedenleri arasında sayılıyor. Bugün bu ailelerin torunları büyük ölçüde burada yok; geride bıraktıkları mimari izler ise hâlâ okunabiliyor. Pınarbaşı'ndaki bir köşkün bahçe duvarı, üst kısımlarında Fransız kemer detaylarıyla bugün hâlâ ayakta. Duvarın ardında ne var artık görülemiyor; içerisi farklı amaçlarla kullanılıyor. Ama sokağa yansıyan cephesi, yüzyıl başı İzmir mimarisinin küçük ama güçlü bir belgesi.
Benzer örnekler birkaç sokak ötede de var; bir kısmı restore edilmiş, diğerleri sahipsiz bırakılmış. Bornova'da bu tür mimari ayrıntıları takip etmek isteyenler için en verimli yol yaya olmak. Araçla bu arka sokaklar görünmüyor; dar yollar ve alçak dallarla kaplı bahçe çitleri ancak yürüyüşte fark ediliyor. Sabahın erken saatlerinde ya da akşam üstü yapılan yürüyüşlerde bu köşklerin eski sakinlerini hayal etmek neredeyse mümkün hale geliyor. Eski Bornova'nın bu yüzünü belgelemeye çalışan küçük bir yerel girişim de var.
Fotoğraf arşivi oluşturan, binaları kayıt altına almaya çalışan bir avuç gönüllü, ilçenin hafızasını canlı tutmaya çalışıyor. Bu çalışmalarla ilgilenenler için Bornova Belediyesi kültürel miras birimiyle iletişime geçmek iyi bir başlangıç noktası olabilir.
Editör Notu: Levanten mimarisini konu alan belgesel yürüyüşler, zaman zaman Bornova yerel girişimleri tarafından organize ediliyor. Bu etkinliklere katılmak, anlatı zenginliği açısından sokakta tek başına gezmeye kıyasla çok daha derinlikli bir deneyim sunuyor.
