Yemişçizade Konağı

İzmir’in tarihi merkezinde, Kestelli olarak bilinen bölgede yer alan Yemişçizade Konağı; 19. yüzyıldan günümüze ulaşan, kentin sivil mimari mirasının dikkat çekici örneklerinden biri. Alanyalı Konağı adıyla da bilinen yapı, neoklasik mimarisi, tavan süslemeleri ve geçmişte üstlendiği farklı işlevlerle İzmir kent belleğinde özel bir yere sahip.

Cumhuriyet’in ilk yıllarında kamu binası, daha sonra okul ve atölye olarak kullanılan tarihi konak, kapsamlı bir restorasyonun ardından İzmir’in kurtuluşunun 100. yılı anısına 100. Yıl Anı Evi olarak yeniden işlevlendirildi. Bugün hem yapının mimarisini görmek hem de İzmir’in Milli Mücadele dönemine uzanan hafızasını keşfetmek isteyenlerin uğrayabileceği tarihi duraklardan biri.

Yemişçizade Konağı, Konak ilçesinin Tan Mahallesi’nde, eski İzmir kent dokusunun önemli bölümlerinden Kestelli çevresinde bulunuyor. Kaynaklarda Yemişçizade Konağı ve Alanyalı Konağı isimleriyle geçen yapı, 19. yüzyılda İzmir’de gelişen konut mimarisinin günümüze ulaşan örneklerinden biri.

Konağın konumu da yapıyı önemli hale getiriyor. Kemeraltı, Agora, Havra Sokağı ve Kadifekale gibi İzmir’in tarihini farklı dönemler üzerinden anlatan noktaların arasında bulunması, burayı tek başına ziyaret edilen bir yapıdan çok daha geniş bir İzmir tarihi gezi rotasının parçasına dönüştürüyor.

Yemişçizade Konağı'na Nasıl Gidilir?

Yapı, Tan Mahallesi 838 Sokak No:23, Konak / İzmir adresinde bulunuyor. Bölge Kestelli adıyla da biliniyor.

Kemeraltı ve Agora çevresinden yürüyerek ulaşılabilecek konumu sayesinde tarihi yarımada gezisine kolayca dahil edilebilir. Toplu taşımayla gelecek ziyaretçiler Konak veya Çankaya çevresine ulaştıktan sonra Kemeraltı yönünde yürüyerek konağa geçebilir. Basmane tarafından gelenler için de tarihi sokaklar üzerinden yürüyüş rotası oluşturmak mümkün.

Özellikle Kemeraltı – Havra Sokağı – Agora – Yemişçizade Konağı hattı, İzmir’in farklı dönemlerine ait yapıları kısa bir yürüyüş içinde görmeyi mümkün kılan güçlü bir kent rotası oluşturuyor.

Mimari Özellikleri

Yapının en dikkat çekici yönlerinden biri neoklasik mimarisi. Simetrik cephe düzeni, ana giriş aksındaki üçgen alınlık, cumba, yüksek pencereler ve merdivenlerle ulaşılan ana giriş bölümü konağa anıtsal bir görünüm kazandırıyor.

İç mekanlarda ise özellikle süslemeli tavanlar öne çıkıyor. Merdiven sahanlığı, doğal ışığın kullanımı ve duvar bezemeleri yapının döneminin estetik anlayışını günümüze taşıyan ayrıntılar arasında. Bu nedenle konağı yalnızca içindeki sergiler için değil, 19. yüzyıl İzmir konut mimarisini görmek için de ziyaret etmek mümkün.

İçeride Neler Görülür?

100. Yıl Anı Evi ilk oluşturulduğunda konağın odaları birbirinden farklı temalara sahip hafıza alanları olarak düzenlendi. İlk sergi kurgusunda Nadire Kabinesi, Yemek Odası, Savaşı Nasıl Kazandık, İşgal Odası, Atatürk ve Mücadele Arkadaşları Odası, Gölge Sergisi, Kahve Kültürü ve Okuma Odası, Bayrak Odası ve Sonsuz Anılar gibi bölümler bulunuyordu.

Milli Mücadele döneminden kalan fotoğraflar, madalyalar, kişisel eşyalar, askeri malzemeler ve ailelerden gelen çeşitli hatıralar da Anı Evi'nin ilk dönemindeki koleksiyonun önemli parçalarını oluşturdu. 2024 yılında yaklaşık 200 eserin sergilendiği ve Anı Evi'nin açılışından itibaren 2 bin 500 ziyaretçiye ulaştığı açıklanmıştı.

Burada güncel durum için önemli bir ayrıntı var: Konak Belediyesi 2025 yılında ilk dönem geçici sergi sürecinin sona erdiğini ve şartlı bağış kapsamındaki bazı eserlerin bağışçılara iade edildiğini açıkladı. Bu nedenle bugün karşılaşacağınız sergileme düzeni, 2022’deki ilk açılış kurgusuyla tamamen aynı olmayabilir. Yapı ise kültür, tarih ve anma etkinlikleri için kullanılmaya devam ediyor; Ağustos 2026'da da 30 Ağustos Zafer Bayramı kapsamında burada özel bir tarih programı düzenlendi.

19. yüzyılda inşa edilen konak, yalnızca bir konut olarak değil, İzmir’in değişen sosyal yaşamının da tanığı olarak günümüze ulaştı. Cumhuriyet’in ilk yıllarında Tapu Kadastro Müdürlüğü ve Askerlik Şubesi olarak kullanılan yapı, 1950 ile 1969 yılları arasında Kestelli Kız Okulu olarak hizmet verdi. Daha sonraki dönemde trikotaj atölyesi olarak kullanılan konak, 1979 yılında S.S. Akevler Hizmet ve Dayanışma Kooperatifi’ne satıldı.

Yapı 2013 yılında Konak Belediyesi tarafından kamulaştırıldı. Hazırlanan rölöve, restitüsyon ve restorasyon projelerinin ardından tarihi özellikleri korunarak restore edildi. İzmir Büyükşehir Belediyesi ile Konak Belediyesi arasında yapılan çalışma sonucunda konağın, İzmir’in kurtuluşunun 100. yılına özel bir hafıza mekanına dönüştürülmesine karar verildi.

Kurtuluşumuzun 100. Yılı Anı Evi, 19 Eylül 2022 tarihinde tarihi konağın içinde açıldı. Milli Mücadele dönemini yalnızca objeler üzerinden anlatan klasik bir müze yerine, ziyaretçilerin farklı odalar ve anlatım teknikleri aracılığıyla dönemin atmosferini deneyimleyebileceği bir hafıza merkezi olarak tasarlandı.

Burayı tek başına ziyaret etmek yerine Konak’ın tarihi merkezinde yarım günlük bir rota oluşturmak çok daha anlamlı. Smyrna Agora Ören Yeri, antik İzmir’in izlerini görmek için rotaya eklenebilir. Buradan Kemeraltı’na doğru ilerleyerek Tarihi Havra Sokağı ve çevresindeki eski ticaret dokusu keşfedilebilir.

Gezinin devamında Kemeraltı Çarşısı içerisinde hanlar, camiler ve tarihi pasajlar görülebilir. Daha uzun bir rota planlayanlar ise Kadifekale’ye çıkarak İzmir Körfezi’ne hakim noktadan kentin tarihsel gelişimini farklı bir açıdan inceleyebilir. Bölgenin Agora, Kemeraltı ve Havra Sokağı ile birlikte ele alınması belediyenin tarih rotalarında da özellikle vurgulanıyor.