Basmane

İzmir'in tarihi kent merkezinin en karakteristik bölgelerinden biri olan Basmane, Konak ilçesinde; Kemeraltı, Kültürpark, Tilkilik, Agora ve Kadifekale arasında uzanan çok katmanlı bir kent dokusuna sahip. Tarihi evleri, dar sokakları, eski otelleri, camileri, kiliseleri ve Basmane Garı ile İzmir'in farklı dönemlerini aynı yürüyüş rotası üzerinde görmek mümkün.

Basmane'yi özel kılan yalnızca tek tek tarihi yapıları değil, bu yapıların oluşturduğu bütünlük. Osmanlı döneminin ticaret ve üretim hayatı, 19. yüzyılın demiryolu yatırımları, farklı dini ve kültürel toplulukların izleri ve Cumhuriyet döneminde Kültürpark'ın yarattığı hareketlilik bölgede iç içe geçmiş durumda. Günümüzde Konak Belediyesi'nin kültürel miras yürüyüşlerinde de Basmane ayrı bir rota olarak ele alınıyor.

Semtin cumbalı evlerinin arasından yürürken birkaç sokak içinde Basmane Garı'ndan Oteller Sokağı'na, Hatuniye Meydanı'ndan Dönertaş Sebili'ne ve Aziz Vukolos Kilisesi'ne ulaşabilirsiniz. Bu nedenle Basmane'yi yalnızca geçiş yapılan bir bölge olarak değil, İzmir'in tarihini yürüyerek keşfedebileceğiniz başlı başına bir gezi rotası olarak düşünmek gerekiyor.

Basmane'ye Nasıl Gidilir?

Basmane, İzmir şehir merkezindeki en kolay ulaşılabilen tarihi bölgelerden biri. Semtin merkezinde Basmane Metro İstasyonu ve tarihi Basmane Garı bulunuyor. İzmir Metro'yu kullanan ziyaretçiler Basmane İstasyonu'nda inerek tarihi bölgeyi yürüyerek keşfetmeye başlayabilir. İzmir Metro'nun güncel ulaşım ağında Basmane istasyonu aktif olarak yer alıyor.

Metro ile Basmane'ye ulaşım

İzmir Metro ile doğrudan Basmane İstasyonu'nda inebilirsiniz. İstasyondan çıktıktan sonra Basmane Garı, Oteller Sokağı ve Dokuz Eylül Meydanı'na birkaç dakikalık yürüyüşle ulaşmak mümkün.

Konak'tan Basmane'ye ulaşım

Konak Meydanı tarafından geliyorsanız metro kullanarak Basmane'ye ulaşabilir ya da Kemeraltı ve Anafartalar Caddesi üzerinden tarihi merkezi yürüyerek keşfederek Basmane yönüne ilerleyebilirsiniz.

Bu yürüyüşü tercih edenler için Kemeraltı Gezi Rehberi rotaya iyi bir başlangıç noktası olabilir.

Tren ile Basmane'ye ulaşım

Basmane Garı günümüzde de kullanılan tarihi bir demiryolu yerleşkesi. Gar, 19. yüzyılda İzmir-Kasaba demiryolu hattının başlangıç noktalarından biri olarak gelişti ve Basmane'nin kentin önemli ulaşım merkezlerinden biri haline gelmesinde büyük rol oynadı. Güncel tren seferleri için yolculuk öncesinde TCDD'nin sefer bilgilerinin kontrol edilmesi gerekiyor.

Basmane, gezilecek noktaların birbirine yakın olması nedeniyle yürüyerek keşfetmeye oldukça uygun bir bölge. Tarihi rota için özel araç yerine metro ve yaya ulaşımını tercih etmek daha pratik olabilir.

Basmane'nin adı, bölgenin geçmişindeki önemli bir üretim geleneğinden geliyor.

İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin kent tarihi çalışmalarına göre 18. yüzyıl ortalarında bugünkü Basmane Garı ve çevresinde basma üretim tesisleri bulunuyordu. Kadın başörtüleri, yazmalar ve farklı kumaşların desenlerle basıldığı bu üretim zamanla gelişti; İzmir'de üretilen basmalar Avrupa'da da tanınmaya başladı.

Basmane'deki basma üretimi yaklaşık 1850'li yıllara kadar devam etti. İthal ürünlerin artmasıyla rekabet gücü azalan üretim tesislerinin bulunduğu alan daha sonra kamulaştırıldı ve demiryolu yatırımlarına açıldı. Böylece bölgenin üretim geçmişinin merkezinde yer alan arazide ilerleyen yıllarda Basmane Garı yükseldi.

Demiryolu Basmane'yi değiştirdi

19. yüzyılın ikinci yarısında İzmir'in Anadolu ile ticari bağlantısını güçlendiren demiryollarının gelişmesi Basmane'nin kent içindeki önemini artırdı. İzmir Büyükşehir Belediyesi kaynaklarında Basmane Garı'nın kentin ikinci tren garı olarak 1876 yılında hizmete girdiği belirtiliyor. Gar zamanla yalnızca bir ulaşım noktası değil, çevresindeki ticaret ve konaklama hayatını şekillendiren bir merkez haline geldi.

Garın getirdiği yolcu hareketliliğiyle birlikte bölgede konaklama ihtiyacı arttı. Özellikle 20. yüzyılın ilk dönemlerinden itibaren Basmane'deki bazı büyük konutların otellere dönüştürülmeye başlaması, bugün Oteller Sokağı olarak bilinen dokunun oluşmasında etkili oldu.

Kültürpark ve Cumhuriyet dönemi

Basmane'nin önemini artıran bir diğer gelişme 1936 yılında Kültürpark ve İzmir Enternasyonal Fuarı'nın açılması oldu. Gar, fuara gelen ziyaretçiler açısından önemli bir ulaşım kapısı haline gelirken çevredeki oteller ve ticari işletmeler de hareketlendi.

Bugün Basmane'nin sokaklarında Osmanlı döneminden Cumhuriyet'e, ticaretten demiryollarına ve farklı kültürlerin dini yapılarına kadar İzmir tarihinin farklı katmanlarını bir arada görmek mümkün.

İlginç biçimde semte adını veren basmacılık geleneği de yeniden canlandırılıyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin Basmane'de Yeniden Basma Atölyesi projesiyle Pazaryeri Mahallesi'nde geleneksel basma üretimini yaşatmaya yönelik çalışmalar başlatıldı.

Basmane'de gezilecek yerlerin büyük bölümü birbirine yürüme mesafesinde. Bölgeyi keşfetmek için birkaç saat ayırabileceğiniz gibi rotayı Agora, Kemeraltı ve Kadifekale yönüne uzatarak tam günlük bir tarihi İzmir gezisine de dönüştürebilirsiniz.

Basmane Garı

Basmane'nin simge yapılarından Basmane Garı, semtin 19. yüzyılda geçirdiği dönüşümün en güçlü tanıklarından biri. İzmir-Kasaba demiryolu hattıyla birlikte gelişen gar, Anadolu'dan İzmir Limanı'na uzanan ticaret bağlantısında önemli rol oynadı.

Kesme taş kullanılarak inşa edilen yapı; bekleme salonları, idari birimleri, peronları ve demiryolu yerleşkesinin diğer yapılarıyla dikkat çekiyor. Basmane Garı günümüzde de demiryolu ulaşımında kullanılıyor.

Oteller Sokağı

Basmane'nin en karakteristik noktalarından biri Oteller Sokağı. Basmane Garı'nın oluşturduğu yolcu hareketliliği ve daha sonra Kültürpark'ın açılması bölgedeki konaklama kültürünü geliştirdi. Eski konutların bir bölümünün otele dönüştürülmesiyle sokak zaman içinde Basmane'nin simgelerinden biri haline geldi.

Bugün sokakta yürürken Basmane'nin dar sokak yapısını, eski konaklarını ve farklı dönemlerden kalan cephelerini bir arada görmek mümkün.

Hatuniye Meydanı

Basmane yürüyüşünün önemli duraklarından Hatuniye Meydanı, çevresindeki tarihi yapılarla birlikte küçük ama güçlü bir kent meydanı oluşturuyor.

Hatuniye Camii, Dönertaş Sebili ve tarihi Tevfik Paşa Konağı meydanın çevresindeki başlıca yapılar arasında. Meydan, tarihi dokunun daha görünür hale getirilmesi amacıyla Konak Belediyesi tarafından 2015 yılında yeniden düzenlendi.

Dönertaş Sebili

İzmir'in Osmanlı döneminden kalan dikkat çekici su yapılarından biri olan Dönertaş Sebili, 1814 yılında Osmanzadelerden Seyyid İsmail Rahmi Efendi tarafından yaptırıldı.

Sebil adını iki cephesinin birleştiği köşede bulunan ve dönebilen mermer sütundan alıyor. Bu sütun zaman içinde halk arasında çeşitli inanışların da konusu olmuş. Mermer işçiliği ve süslemeleri nedeniyle Dönertaş, Basmane-Tilkilik hattının görülmesi gereken küçük ama özgün yapılarından biri.

Aziz Vukolos Kilisesi ve Kültür Merkezi

Basmane'nin çok kültürlü geçmişini en iyi anlatan yapılardan biri Aziz Vukolos Kilisesi, diğer adıyla Aya Vukla Kilisesi.

Rum Ortodoks cemaati tarafından 1866-1867 yıllarında inşa edilen yapı, 1922 Büyük İzmir Yangını'ndan etkilenmeden kurtuldu. Mübadele sonrasında işlevini kaybeden kilise, Cumhuriyet döneminde müze olarak kullanılmaya başlandı. İzmir'in ilk arkeoloji müzesinin temelleri de burada atıldı.

Restorasyon sonrasında yapı bugün Aziz Vukolos Kilisesi ve Kültür Merkezi olarak kültür ve sanat etkinliklerinde kullanılıyor. Müştemilat binasında İzmir Basın Müzesi de bulunuyor.

Altınpark Arkeolojik Alanı

Basmane sokaklarının altında çok daha eski bir İzmir'in izleri bulunuyor. Bunun görülebileceği noktalardan biri Altınpark Arkeolojik Alanı.

2008 yılında belediye hizmet binası çalışmaları sırasında ortaya çıkan kalıntıların ardından gerçekleştirilen arkeolojik kazılarda antik yerleşime ve farklı dönemlere ait buluntular tespit edildi. Alan, Basmane'nin yalnızca Osmanlı ve Cumhuriyet dönemiyle değil, antik Smyrna'yla da ilişkisini göstermesi açısından dikkat çekiyor.

Emir Sultan Türbesi ve Zaviyesi

Basmane-Namazgah çevresindeki en eski yapılardan Emir Sultan Türbesi ve Zaviyesi, 14. yüzyılın ilk yarısına tarihleniyor. Yapının, İzmir'in fethine katılan gazi-dervişlerden Seyyid Mükerremeddin için Aydınoğlu Gazi Umur Bey tarafından yaptırıldığı belirtiliyor.

Türbe ve çevresindeki yapılar 2011-2014 yılları arasında kapsamlı bir restorasyondan geçirildi.

Smyrna Agorası

Basmane'den tarihi merkez yönüne doğru yürüdüğünüzde rotayı Smyrna Agorası ile devam ettirebilirsiniz. Günümüze ulaşan yapıların önemli bölümü MS 178 depreminden sonra yeniden inşa edilen Roma dönemine ait. Agora, Basmane'nin çok katmanlı tarihini antik Smyrna'ya bağlayan en önemli duraklardan biri.

Agora'yı ayrıntılı gezmek isteyenler Agora Açık Hava Müzesi Rehberi sayfamızı inceleyebilir.

Kültürpark

Basmane Garı'nın hemen karşı tarafında başlayan Kültürpark, 1936'dan bu yana İzmir'in kent yaşamının önemli parçalarından biri. Basmane gezisinden sonra yeşil alanda mola vermek veya rotayı Alsancak yönüne devam ettirmek isteyenler için uygun bir durak.

Kültürpark'ın tarihini ve içerisindeki önemli noktaları Kültürpark Gezi Rehberi üzerinden ayrıca inceleyebilirsiniz.

Basmane'de Ne Yenir, Nerede Yemek Yenir?

Basmane gezisini Kemeraltı yönüne doğru devam ettirdiğinizde İzmir'in tarihi esnaf lokantaları, pidecileri, köftecileri, tatlıcıları ve kahvehanelerine ulaşabilirsiniz.

Bölgedeki güncel restoran ve kafeleri görmek için Konak Mekanları sayfasına göz atabilirsiniz.

Tarihi merkezde özellikle yemek odaklı bir rota oluşturmak isteyenler için Buram Buram Tarih ve Lezzet Kokan Kemeraltı Mekanları listemizde Kemeraltı ve çevresindeki farklı mekan alternatifleri yer alıyor.

Basmane İçin Önerilen Yürüyüş Rotası

Basmane'yi ilk kez ziyaret ediyorsanız rotayı Basmane Garı → Oteller Sokağı → Hatuniye Meydanı → Dönertaş Sebili → Aziz Vukolos Kilisesi → Altınpark → Smyrna Agorası → Kemeraltı şeklinde planlayabilirsiniz.

Daha uzun bir tarihi İzmir rotası yapmak isteyenler ise Agora'dan sonra Kadifekale yönüne devam edebilir. Böylece İzmir'in antik döneminden Osmanlı'ya ve Cumhuriyet dönemine uzanan tarihini aynı gün içerisinde farklı duraklarda görmek mümkün olur.